Çin Milyonlarca Uygurca Kitapları yakıyor

 

China Aid web sitesinin 2 Nisan 2018 tarihinde yayınladığı haberine göre, Çin rejimi Doğu Türkistanfda çeşitli Uygurca kitapları toplayıp yakmaya başlamıştır. Rejim Uygur öğrencileri ve onların anne-babalarını evlerindeki Uygurca kitapları getirmeye buyurmuş ve getirmeyip, evlere yapılan baskın esnasında evlerinde Uygurca kitap oldoğu tespit edilenlerin tutuklanacağı hakkında uyarmıştır. Doğu Türkistanfda böyle politikalar yıllardır uygulansa da, son dönemlerdeki toplama ve yakma hareketleri özellikle Doğu Türkistanfın 1949 yılından önceki tarihine dair kitaplara odaklanmıştır ve böyle kitapları bulunduranlar ağır cezaya çarptırılmıştır.

Orta Asyafnın merkezindeki kadimi halkların biri olarak, Uygurlar zengin kültürel miraslara ve edebi geleneğe sahiptirler. 19. Ve 20. YYfın başlarında, Uygur diyarı Doğu Türkistanfa yolculuk yapan batılı araştırmacılar çok sayıdaki kültürel ve edebi kalıntıları toplamışlardır, onların bazısı hala çeşitli Avrupa ülkelerinin ünlü müze ve kütüphanelerinde sergilenmektedir. Ne yazık ki Uygurlar bugün Çin rejiminin misli olmayan ve inanılmaz etnik zulüm ve kültürel soykırımına uğramaktadır. Gerçekten, Uygurlar 21.YYfın günümüz dünyasındaki en çok kültürel soykırıma maruz kalan halkıdır.

Çin komünist rejimi 1949 yılında Doğu Türkistanfı işgal ettikten sonra, defalarca geniş çaplı kitap yakma ve kültürel mirasları yok etme politikalarını uygula gelmişti. 2017fden bu yana, yine bir geniş çaplı kitap toplama ve yakma hareketi, Çin rejiminin Doğu Türkistanfdaki Uygurlara karşı kültürel soykırım politikasının bir parçası olarak gerçekleşmektedir.

Çin tarihine köre, ilk kitap yakma hareketi Çin Şihuang (ilk Çin imparatoru) döneminde muhalefeti yok etmek amacıyla başlanmıştır. 1949 yılında Doğu Türkistanfı aldıktan sonra, Uygurların kültürel ilerlemesini engellemek ve milli kimliğini yok etmek için, Çin komünist rejimi sürekli halde Uygurlara karşı kültürel soykırım yapmıştır. Sözde gKültür Devrimih (1966-1976) döneminde, Uygurların çok sayıda tarihi belgeleri ve edebi eserleri yok edilmiştir. Bin yıllık eski Uygur Arap alfabesi yasaklanmış, Çin Pinyin sistemine dayanan bir alfabe onun yerine getirilmiştir. Aynı zamanda Uygur Arap alfabesiyle yazılan kitaplar toplanıp yakılmıştır. 1980flerde Uygur medeniyeti ve edebiyatı kısa bir canlanmayı gördükten sonra, 1990flardan itibaren Uygurca kitaplar yeniden takip ve toplama hedefi olmuştur.

Temsil Edilmeyen Milletler ve Halklar Örgütü (UNPO)fnun 2002 yılındaki bir raporuna göre (http://unpo.org/article/101), Çin rejimi Doğu Türkistanfın Kaşigar ilinde 730 çeşit kitabı yakmıştır. Bu kitaplar arasında ünlü Uygur yazar ve tarihçi Turghun Almasfın gHunların Tarihih ve gKadimi Uygur Edebiyatıh gibi kitapları da vardır. Yakılan yüz binlerce kitaplar arasında, yalnız gkadimi Uygur zanaatlarıh adlı bir kitaptan 32, 320 (oduz iki bin, üç yüz yirmi) tane varmıştır. Bu kitap sadece kağıt yasama gibi geleneksel Uygur zanaatları hakkında tarihi belgeleri içerdiği için gtehlikelih görülmüş ve yasaklanmıştır. Aynı yılı Kaşigar Uygur Neşriyatı tarafından yayımlanan Uygurca kitaplar incelenmiş ve 330 türlü kitap gproblemlih olarak görülmüştür. Bu kitapların tekrar yayımlanması yasaklanmış ve toplanıp yakılmıştır.

1990flarda Turghun Almasfın Uygur tarihi hakkındaki kitapları yasaklanıp yakıldıktan sonra, Çin rejimi sözde gbölücülüğe ve terörizme karşı savaşh ve gistikrarı korumah gibi bahaneler altında Uygur kültür miraslarına karşı saldırıyı sürdürdü. 2002fden beri, Çin rejimi gÇift Dilli Eğitimh adı altında Uygur dilini eğitim dili olmaktan çıkarıp, yerine Çinceyi koydu. Bununla birlikte, Uygurcayı Doğu Türkistanfdaki bütün eğitimsel alan, devlet kurumlar ve ticaret sahalarından çıkarttı. Çen Çuanguo Doğu Türkistanfa komünist parti sekreteri olarak atandıktan sonra, 2017 yılında Uygur dili bütün eğitimsel alanda bir araç olmaktan çıktı. Aynı zamanda, Çin rejimi sınırsız bir şekilde Uygurların dini haklarını çiğnemeye başladı ve mukaddes gKuranh başta olmak üzere İslami kitapları toplama ve yakma kapsamını daha genişletti. Şuanda Doğu Türkistanfda tarihte misli görülmeyen bir kitap yakam ve medeniyet harap etme operasyonu devam etmektedir. Çin rejimi sadece Uygurca kitapları yasaklamak ve yakmakla kalmıyor, aynı zamanda yasaklanan kitapları okuyan yada bulunduran kişileri 5 seneden 20 seneye kadar hapis cezasına çarptırmaktadır. Şuanda bir milyonu aşkın Uygur sözde gEğitimh denilen toplama kamplarında ya da hapishanelerde tutulmaktadır. Onların çoğu dini inancından veya yüksek eğitiminden dolayı tutulmuştur. 

Çinli demokratik aktivistlere göre, Doğu Türkistanfda Çin rejimi tarafından yakılmakta olan kitaplar sözde gKültür Devrimihnin Uygurlar arasında yeniden baş kaldırması olarak görülebilir. Nicholas Bequelin tarafından hazırlanan ve Human Rights in China (HİRC) tarafından yayımlanan bir rapora (https://www.hrichina.org/sites/default/files/PDFs/CRF.1.2004/b1_Criminalizing1.2004.pdf) göre, şuanda Çin rejimi Doğu Türkistanfda yayınlanan 118 dergiden 52fyi ghassash içerik var gerekçesiyle yasaklamıştır.  Bir resmi Çin rejim propaganda web sitesi olan Tangritagh (Tianfshan) Net tarafından 2 Kasım 2006fde yapılan bir habere göre, Doğu Türkistanfdaki sözde Özerk Bölge Yönetimi gillegal eserlere karşı yüz günlük katı bastırışh olağanüstü toplantısı düzenlemiş ve 215, 943 adet Uygurca kitabı yakmıştır. Kara listelenen, yasaklanan ve el konulan materyaller içinde, en çoğu Uygur tarihi, medeniyeti ve İslamfa aittir, başkaları ise Uygurlara ait resimler, sesli-görüntülü materyaller ve dua vs.lerden oluşmaktadır. Uygurlar başta yasaklanan bu materyalleri teslim etmeye buyrulmuştur. Sonra Çin rejimi ailelere baskın düzenleyerek bu tür materyalleri aramıştır. 2017 yılında Ürümçifde evlere baskın yapıp, mukaddes gKurfanhları topladığı hakkındaki haberler yayıldıktan sonra, bazılar Ürümçi nehrinde ve Ürümçi dışındaki Uygur mezarlığında atılan binlerce gKuranhları görmüştür. Son dönemlerde Çin rejimi tarafından yapılan kitap yasaklama ve yakma hareketi yazarlar, editörler, şarkıcılar, sanatçılar ve din adamlarını tutuklamakla duruğa ulaştı. Bazı emekli editörler emekli olmadan önce editörlük yaptığı çalışmalardan dolayı tutuklandı. 2017 Haziranfda, Çin rejimi 80 yaşındaki Uygur yazar Mirzahid Kerimifnin evine bastı,  o yazan tarihi romanlara ve evde bulunan başka kitaplara el koydu.

Uygurca kitaplar ve Uygurların kültürel miraslarını yok etmekle birlikte, Çin rejimi şuanda başka bir türlü kültürel soykırım – digital kitap yakma yapmaktadır. 2009 Ürümçi Katliamından sonra, 100fden fazla Uygurca web siteleri kapatılmış, onların yöneticileri tutuklanmıştır. 2017fden başla, 2011fden itibaren aktif olan bazı Uygurca web siteleri tamamen kapatılmıştır. Yasaklanan web sitelerinden elde edilen kişisel bilgiler gerekçesiyle önemli sayıda Uygur göz altına alınmıştır ya da tutuklanmıştır. Ayrıca bir çok Uygur mobil telefonu ve bilgisayarında gillegalh bilgi sakladığı bahanesiyle hapse atılmıştır. Uygurlar şuanda Çin rejimi tarafından cep telefon ve başka dijital cihazlarına gözetim uygulaması yerleştirmeye zorlanmaktadır. Böyle uygulama yüklemeyi reddedenler ise ağır cezaya maruz kalacaktır. (https://www.rfa.org/english/news/uyghur/report-uyghurs-inchina- forced-to-install surveillance-app-that-leaves-their-data-unsecured-04102018164341.html).

Bugün dünyanın hiçbir yerinde, Doğu Türkistanfdaki gibi, insanlar sadece kitap okuduğu için rastgele tutuklanma, göz altına alınma ve ağır cezalandırılmaya maruz kalacak bir yer neredeyse bulunmamaktadır. Doğu Türkistanfdaki Uygur halkı bugün Çin rejiminin faşist ve ırkçı politikası altında sadece kitap okuduğu ve fikir sahibi olduğu için vahşi ve insanlık dışı muamele görmektedir. Uygurca kitapların yakılması, Uygur kültürel miraslarının yok edilmesi ve Uygur yazarların cezalandırılması sadece Uygurlara yapılan hakaret değil, aynı zamanda özgürlüğü ve bilimi seven ve onlara değer veren tüm insaniyete yapılan unutulmaz hakarettir. Çin rejiminin Uygurlara yönelik yaptığı böyle bir cinai hareketi aynı zamanda insanlığa karşı bir kültürel soykırımdır.

 


Mesh'el Uyghur Guruppisi, 2018.
Alaqilish adresimiz : mesheluyghur@gmail.com
Owned and Administered by Torchlight Uyghur Group, 2018.
Contact : mesheluyghur@gmail.com
Torchlight Uyghur Groupfs petitions
Torchlight Uyghur Groupfs podcast in Uyghur
You can find more information from the following sites:
https://www.facebook.com/torchuyghur/
https://twitter.com/torch_uyghur
http://blog.freedomsherald.org
http://freedomsherald.org/ET/unb/
http://freedomsherald.org/ET/cmp/